13.11.2007Mjólkurtankar og kælimiðlar
Vegna loftlagsbreytinga sem stafa frá ósoneyðandi efnum m.a. efnum á kælivélum var ákveðið að fara yfir í aðra og umhverfisvænni kælimiðla (kælivökva) vegna banns við afhendingu á þeim kælimiðlum sem notaðir voru á mjólkurtanka þ.e. fyrst freon R-12 ( CFC-12 ) 1.janúar 1995, einnig banni við afhendingu R-22 ( HCFC-22).
Þessi tvö efni voru nánast alsráðandi á mjólkurkælitanka frá 1973 – 1995 og eru því miður enn á gömlum kælivélum mjólkurtanka frá þeim tíma
Þegar er búið að setja kvóta á sölu og dreifingu R-22 og innflutningur nýrra kerfa var bannaður frá og með 1.jan. 1996.
Tækninni fleygir fram og brátt urðu fáanlegt efni sem til bráðabirgða hægt var að nota í staðinn fyrir R-12 og setja á öll kerfi og hefur viðlíka eiginleika og vinnslugetu og R-12.
Þessi efni hafa hlutu kennistafina R-401a (MP-39 ) og R401b ( MP-66 ).
Þetta eru blöndur R-22 , R-124 og 152a efna (HCFC og HFC efni )
Þessi efni voru því ekki komin til að vera og verða líka trúlega bönnuð í nánustu framtíð.
Það stafar af því að þau hafa, þó lítið sé, eyðingaráhrif á ozonlag jarðar og einnig valda þau gróðurhúsaáhrifum vegna uppgufunar Halocarbon-efna sem þau innihalda.
Kælivélar fyrir kæliefnið R-134a (HFC-134a ) hafa undanfarin ár verið mest notaðar og rétt að horfa til þeirra véla og tanka sem boðnir eru með R134a.
Hvað er svo þetta R-134a ? R-134a er efni frá DU PONT, þekktasta framleiðanda slíkra efna, og verður leyft til notkunar það langan tíma að við getum kallað það "framtíðarefnið í dag". Það er ekki annað betra í sjónmáli ennþá sem hentar betur R-12 kerfum mjólkurkælitanka vegna líks suðumarks,vinnsluþrýstings og er óeldfimt.
Það þarf þó góða kunnáttu og vandvirkni til þess að nota þennan kælimiðil fyrir annan á eldri kerfi. Það er starf fagmanna eingöngu.
R-134a er þó ekki algjörlega skaðlaus, en svo lítið að ekki verður agnúast út af því á næstu árum og trúlega áratugum.
Þessi kælimiðill veldur ekki eyðingu eða þynningu ozonlagsins en hann inniheldur örlítið magn Halocarbon-efna sem valda svokölluðum gróðurhúsaáhrifum berist þau útí and¬rúms¬loftið.
Svokallaður Montreal sáttmáli til varnar mengunnar andrúmsloftsins til að koma í veg fyrir frekari þynningu ozonlagsins umhverfis jörðina ( ozonlag jarðar verndar gegn áhrifum útfjólublárra geisla sólarinnar,er nokkurs konar filter. Ef hann þynnist um of eða á hann kemur gat þá, nefnum dæmi: aukast líkur á húðkrabbameini o.m.f.l.), og til að hamla gegn svokölluðum gróðurhúsaáhrifum (áhrif sem valda því að veðurlag breytist og t.d. hlýnar of mikið, sem dæmi: jöklar bráðna, gróðurauðnir stækka o.s.f.v.), gerir ráð fyrir banni við notkun efna sem stuðla að þessháttar áhrifum.
Ég vil biðja lesendur þá sem vit hafa á þessum hlutum að virða viljann fyrir verkið með þessar útskýringar, sem eru mjög einfaldaðar og settar fram á “mannamáli”,eins og oft er sagt þegar segja þarf hlutina svo allir skilji.
Samþykktir Evrópubandalagsins voru á svipuðum nótum en þó með enn strangari tímamörkum.
Bann við afhendingu R-12 var annars vegar 1.jan 1996 (Montreal sáttmálinn) og hins vegar 1.jan 1995 (Samþykkt European Community)
Við héldum okkur í fyrstu við tímamörk Montreal samþykktar enda aðilar að honum, en þó var ljóst orðið að erfitt yrði að útvega R-12 strax eftir 1.jan.1995. auk þess sem verð þess myndi fljótlega verða svartamarkaðsverð
Þessum tímamörkum breyttu íslensk stjórnvöld síðan á síðari hluta ársins 1993 og ákváðu að stytta frestinn um eitt ár og miða við 1.jan. 1995 eins og E.C. samþykktin þ.e. algjört innflutningsbann (Þó ekki endurunnin efni)
Við skulum þó ekki gleyma því að þetta var bann við innflutningi og afhendingu efnis, en ekki við notkun tækja sem ekki leka efninu út, það þýðir að það er hægt að nota mjólkurtankana svo lengi sem ekki þarf að bæta á þá kælivökva.
En ef þess þarf eftir þennan tíma voru menn auðvitað í vondu máli þar sem ekki verður hægt að bjarga málinu í skyndi.
Þeir voru því betur settir sem brugðust við áður en í óefni var komið.
Fara verður að settum reglum við söfnun og förgun efna eins og R-12 og R-22, reglum sem stöðugt er verið að endurskoða af Umhverfisstofnun í takt við umhverfisverndarsjónarmið, og liggja refsiákvæði við því að hleypa þeim útí andrúmsloftið.
Þeim skal safnað saman og senda til förgunar eða endurvinnslu og notkunar á viðurkennd og eftirlitsskyld kerfi.
Það hefði vissulega verið heppilegra að kælimiðill í stað R-12, án nokkurra annmarka hefði verið fram kominn nokkrum árum áður en lög og reglugerðir bönnuðu notkun hans, en stundum hendir það stjórnvöld að arka af stað í flýti á óreimuðum skónum, og því ekki um annað að gera en vona að ekki verði stígið á reimarnar.
Vísindamenn hafa gefið út staðal um skaðsemi efna þessara þar sem "0" er viðmiðun , þ.e. skaðlaust.
Annars vegar t.d. yfir ozoneyðandi efni ODP (Ozon Depletion Potential) og hins vegar efni sem valda gróðurhúsaáhrifum HGWP (Halocarbon Global Warming Potential).
Hér sést stuðull R-12 samanborið við nokkur önnur efni.
R-12 hefur ODP 1.00 og HGWP 3.00
R-22 hefur ODP 0.05 og HGWP 0.34
R-401a (MP-39) hefur ODP 0.03 og HGWP 0.22 (ath. mun vænna en R-22)
HFC-134a hefur ODP 0 og HGWP 0.26
HFC-152a hefur ODP 0 og HGWP 0.03*
(*HFC-152 er ekki hentugt á mjólkurkælitanka, og er eldfimt)
Akureyri í okt.1994 og endurskoðað 2007.
Kristján Gunnarsson
